Szczupak jest niewątpliwie najbardziej znanym drapieżnikiem z wszystkich ryb śródlądowych...



Z uwagi na swą charakterystyczną budowę, jest rozpoznawalny spośród innych ryb nawet przez laików wędkarstwa. I rzeczywiście - jego głowa, z wyciągniętym i szeroko rozwieralnym spłaszczonym pyskiem uzbrojonym w potężne szczęki (dolna dłuższa), usiane olbrzymią ilością (do 700 sztuk) ostrych jak igły zębów, przypominać może raczej krokodyli łeb niż stworzenie kojarzące się nam zwykle z rybą. Samo osadzenie zębów, pochylonych do wnętrza pyska znamionuje praktycznie brak możliwości wymknięcia się pochwyconej już ofiary. Cylindryczna budowa ciała, z lekka bocznie spłaszczona, biegnące równolegle linie grzbietu i brzucha, tylne osadzenie płetwy grzbietowej sprawiają, że w swym schemacie bardzo przypomina strzałę. Ciało pokryte jest stosunkowo drobnymi cykloidalnymi łuskami, które są również na pokrywach skrzelowych i w okolicy „policzków”. Ubarwienie ma zmienne, zależnie od wieku i koloru wody. Grzbiet zawsze ciemny - brązowy lub czarnozielony, boki szarozielone lub żółtozielone z żółtymi, oliwkowymi i brunatnymi plamami, które łączą się ze sobą, tworząc poprzeczne smugi. Płetwy parzyste żółtawobrunatne, czasami z domieszką żółci i czerwieni oraz wyraźnymi czarnymi plamami. Płetwy grzbietowa, ogonowa i odbytowa są żółto-szare o odcieniu brunatnoczerwonym z dużymi ciemnymi plamami.

Szczupak dorasta do długości 1,5 m i osiąga ciężar 25 kg. Są źrodła podające większe wymiary osiągane przez ten gatunek (1,6 m i 50 kg) ale być może wskutek m. in.wielkiej obecnie presji wędkarskiej wielkości tych nie można w żaden sposób potwierdzić konkretnymi dowodami. Osobniki powyżej 12 kg są okazami już coraz rzadziej poławianymi u nas na wędkę. Natomiast da się zauważyć pewne różnice w budowie anatomicznej szczupaka w zależności od miejsca jego występowania. Mianowicie, szczupaki żyjące w rzekach mają smuklejszą budowę ciała od swych pobratymców z jezior, które z kolei są krótsze i charakteryzują się bardziej krępą budową.

Popularność szczupaka bierze się zapewne stąd, że żyje we wszystkich naszych wodach śródlądowych i słonawych. Jego powszechność występowania ograniczają jedynie bystre potoki górskie i podgórskie, gdyż do życia wybiera wody stojące i wolno płynące z bogatą roślinnością naczyniową. Znakomicie czuje się również w małych zbiornikach wodnych, zbiornikach zaporowych (zwłaszcza w pierwszych latach po zalaniu), wyrobiskach pożwirowych i stawach, byle jakość wody była w miarę dobra, gdyż jest dość wrażliwy na zanieczyszczenia. Unika wód humusowych. Zasięg jego występowania na świecie obejmuje właściwie całą półkulę północną bowiem występuje zarówno w Europie, Ameryce Północnej jak i Azji, między 35 a 75° szerokości geograficznej. Jako ryba szybko rosnąca jest wprowadzany chętnie nawet tam, gdzie do tej pory nie występował. Tradycyjna strefa występowania przesuwa się ciągle na południe (Półwysep Pirenejski, Maroko). Aklimatyzowany np. w Hiszpanii uzyskał tam znakomite warunki rozwoju i tym samym przyrosty. W Ameryce Północnej - w dorzeczu Missisipi i Ottawy, poza E. lucius występują jeszcze E. niger (chain pickerel), E. americanus (grass pickerel) oraz największy na świecie E. masquinongu (muskelunge) - różniące się ubarwieniem i osiąganymi rozmiarami. We wschodniej Azji, w dorzeczu Amuru żyje E. reichtertii.

Przedwiośnie i wczesna wiosna z jej roztopami, bardzo płytkie i płytkie, zalane i zarośnięte łąki oraz przybrzeżne rejony zbiorników i rzek, boczne kanały i odpływy (również melioracyjne) przy temperaturze wody 5 - 10° C - to czas i miejsce tarła szczupaka. Jedynie duże, wyrośnięte osobniki składają ikrę na głębokościach nieco większych ale jeszcze porośniętych moczarką kanadyjską (2 - 5 m). Samiec osiąga dojrzałość płciową w trzecim, a samica w czwartym roku życia. W zależności od wielkości samicy składa ona od 3000 do 200 000 (wyjątkowo do 1 mln) kleistych ziarn ikry o średnicy 2,5 - 3 mm, które przylepiają się do roślin podwodnych. Rozwój zarodkowy trwa ok. 2. tygodni. Początkowo młode szczupaki żywią się planktonem, później (czasem już przy długości ok. 2,5 cm) wylęgiem i narybkiem różnych ryb, szybko przechodząc tym samym na drapieżny tryb życia oraz charakteryzując się przy tym i dużym apetytem i kanibalizmem. Żarłoczność szczupaka powoduje jego szybkie przyrosty. W hodowli, w krótkim czasie bo już wczesnym latem uzyskuje się kilkucentymetrowy narybek zwany „lipcówką”. Stwierdzono, że na 1 kg przyrostu swojej masy musi zjeść 4 - 6 kg głównie małych, niezbyt cennych gatunków ryb. Jedynie w zimie w jego menu przeważają cenniejsze gatunki wskutek czego nie jest on pożądanym osobnikiem w krainie ryb łososiowatych. Przejawia czasem taką żarłoczność, że potrafi schwycić i usiłować połknąć również szczupaka niewiele ustępującego mu wymiarami...

Szczupak prowadzi osiadły, samotniczy tryb życia. Nie urządza polowań lecz czyha na swoim stanowisku, oczekując aż sama ofiara podpłynie odpowiednio blisko. Wówczas jak strzała, szybkim skokiem dopada swą ofiarę. Jeżeli chybi, prawie się nie zdarza by ją gonił. Chwyta zdobycz wpół i powoli obraca ją w pysku w ten sposób, by połknąć ją od przodu. Znajomość sposobu jego żerowania i połykania ryb miała duże znaczenie przy łowieniu go metodą na żywca, gdyż wpływała na uzbrajanie przynęty. Obecnie, od kiedy metoda łowienia na żywca jest u nas prawnie zabroniona (listopad 2001 r.) ma to już mniejsze znaczenie. Natomiast możliwym jest, że zakaz ten doprowadzi do wzrostu jego populacji. Zjada głównie ryby (przeważnie płocie i okonie, jeżeli w danym środowisku występują stanowią 50 - 70% składu jego pożywienia), żaby, raki, a także małe gryzonie i ptactwo wodne. Ponieważ najłatwiej upolować mu stworzenia chore i słabe nazywamy go często, i słusznie, sanitariuszem naszych wód. Okres zimy nie przerywa jego żerowania dlatego np. wędkarze Północy (Kanada, USA, Finlandia i inne) praktykują zimowe połowy szczupaków spod lodu, zwłaszcza w słoneczne, mroźne dni.

Metody połowów szczupaka w chwili obecnej ograniczone są do spinningu, łowienia na martwą rybkę (tzw. trupka), trollingu i bardzo rzadko stosowanej metody jego połowu na muchę. Tematyka ta znacznie wykracza poza monografię szczupaka. Wszystkie te metody, a szczególnie spinningowa, wydająca się być obecnie najbardziej sportową i typową przy połowie drapieżników na wędkę, wymagają bogatej wiedzy i znajomości rynku wędkarskiego z uwagi na wielką różnorodność i rozwój przynęt oraz sprzętu w ostatnim czasie.

Niezależnie od metody zawsze najważniejszą rzeczą będzie dla wędkarza znajomość miejsc występowania szczupaka w wodzie i jego zwyczajów zmieniających się w rytm kalendarza. W dużej mierze właśnie od tej wiedzy zależeć będzie ostateczny wynik połowów a nie od stosowanego droższego czy bardziej markowego sprzętu.

Po okresie tarła, w maju, duże ilości szczupaków (również i te duże) znajdują się jeszcze w płytkim pasie przybrzeżnym, gdzie zmęczone rozrodem, nabierają sił przy coraz bardziej nagrzewającej się wiosną wodzie. Po jej nagrzaniu do temp. ok. 17°C duże egzemplarze schodzą na głębsze miejsca (5 - 7 m). W płytkich, zarośniętych miejscach strefy przybrzeżnej pozostaje zazwyczaj młodzież.

Ogólnie też wiadomo, że szczupaki na pewno lubią przebywać pod wszelkimi osłonami w postaci nawisów burt rzecznych, pomostów, w bezpośredniej bliskości zatopionych konarów drzew, kamieni, skał, przedmiotów, budowli podwodnych, pali, filarów mostowych, poniżej wodospadów, spustów wodnych, przelewów, zawirowań wody, wstecznych nurtów rzek, ujść kanałów, rowów, przegłębień, zatok, w stojącej wodzie blisko nurtu, raf kamiennych, opasek, przegrodzeń, zawad i umocnień rzek, faszynowych opasek, podwodnych górek jezior, nierówności dna, w miejscach zgromadzeń drobnicy. Dobrą wskazówką przebywanie szczupaka w wodzie dla każdego wędkarza mogą być miejsca pozarastane wszelkiego rodzaju roślinnością podwodną (moczarka kanadyjska), nawodną (grążel żółty) i nadwodną (pałka, trzcina).

Jak z tego widać potencjalnych miejsc jego występowania jest wiele i nie da się wprost określić, które z nich jest jego pewnym stanowiskiem. Znakomitym sposobem na określenie miejsca jego pobytu jest często głośne żerowanie szczupaka, "odprowadzanie" przynęty pod samą łódź czy brzeg, gwałtowna miejscowa paniczna ucieczka ryb ponad powierzchnię wody, zaatakowanie ptactwa wodnego. Zatem kwestia uważnej obserwacji wody podczas połowów ma tu niebagatelne znaczenie. Po okresie intensywnego potarłowego wiosennego żeru, szczupaki jakby przejawiają mniejsze zainteresowane przynętami i w okresie lata, szczególnie upalnego, trudniej jest je złowić.

Drugim terminem ich wielkiego apetytu jest okres jesienny począwszy od połowy września aż do połowy listopada, czasami nawet do końca grudnia. Jest to zapewne najlepszy okres ich połowów. Ciepłe, nagrzane wody jezior stanowią dobry czas i miejsce dla tego drapieżnika. Jego chęć łapczywego uzupełnienia zapasów zimowych stanowi dobry przyczynek do czasem wielkich sukcesów wędkarskich. Jesień jest o tyle trudną porą roku, że wahania temperatur powietrza są bardzo duże. W nocy przymrozki znacznie wychładzają płycizny, zaś w dzień mocne słońce potrafi je nagrzać dość szybko. W ślad za znacznymi wahaniami temperatur wody następuje trudno przewidywalna dla nas wędrówka ryb, za którymi przemieszczają się równolegle szczupaki w poszukiwaniu żeru. Wielu wędkarzy hołduje wówczas zasadzie, że im cieplejszy dzień tym płytszą należy obławiać wodę. Pogodne dni przy wietrze zachodnim, lub południowo-zachodnim sprzyjają połowom. Również korzystnym czynnikiem jest ciepły, niewielki deszcz.

Szczupak zatem, przypomina trochę krótkowzrocznego sprintera, czasem łasego na błyskotki, czasem nie...

Sazan


Pamiętacie, że Sazan pisał takie "definicje" do Encyklopedii?
Czy ktoś w ogóle zagląda jeszcze do Encyklopedii?
Warto w ogóle wprowadzić tam ten artykuł?


Wybrane komentarze z poprzednich wersji portalu:

karpiarz

Naturalnie ze warto wprowadzac ten i inne artykuly do Encyklopedii, poto sie je pisze. Tekst Sazana jak zwykle przedni i godny wpisu, tylko cos tym razem zdjec troche malo.

slawek

Oczywiście,że do encyklopedii. Mnie jest żal szczupaka.Nieduży szczupak jest tak żarłoczny, że złowic go może nawet dziecko (jeśli żeruje).Bardzo nieostrożna ryba i dlatego coraz jej mniej.Co innego wielki szczupak.Sprytna bestia sie robi na starość:-)

Partacz

To mam pytanie w taki ukladzie (powazne, jak na mnie). Jak zdefiniowac mlodego szczupaka. Czy np. 4 kg to stary czy mlody ?

ted

Powiedzmy że to już tak jak u człowieka 30lat tak myślę porównując. Wiek produktywny.

Komentować mogą wyłącznie zarejestrowani użytkownicy

Komentarze   

Podpisuje się pod tym, że szczupak w okresie żerowania potrafi walić we wszystko, co się rusza. Oczywiście mały szczupak. Raz po zarzucenia kopyta splątała mi sie żyłka. W pewnym momencie żyłka zaczęła sie poruszać. Ciągne, a tam szczupaczek! :) Hol ryby rękoma jest bardzo emocjonujący :P
Też moge powiedzieć, że młode esox-y lecą do wszystkiego co wpadnie do wody i oczywiście jest w stanie je zainteresować swoim zachowaniem, choc wiem że ludzie znajdowali różne przedmioty w żołądkach tych ryb, warto też wspomnieć o bardzo mocmym jak na rybę kwasie żołądkowym, który jest w stanie rozpuszczać haczyki.
Pozdrawiam wszystkich miłośników esoxa.
szczupaki to glupitkie ryby..dlatego trzeba o nie troche zadbac..to jak z bladynka:)
prawie wili we wszystko ale lubi czerwone koptko :grin