Borowik ponury

Morfologia: Kapelusz o średnicy 5-25 cm, za młodu półkulisty lub wypukły, później rozpostarty, bardzo rzadko spłaszczony. Powierzchnię ma filcowatozamszową w kolorze mniej więcej oliwkowobrunatnym lub skórzastożółtawym: często odcienie te mieszają się ze sobą; przy ucisku powstają ciemne plamy. Podczas wilgotnej pogody lekko kleisty, poza tym suchy. Rurki bladooliwkowożółte, później żółtozielone lub brudnooliwkowe, przy złamaniu siniejące. Dobrą cechą rozpoznawczą, choć nie zawsze stałą, jest czerwone podłoże rurek, które przy przecięciu wygląda jak warstwa czerwonego pigmentu między miąższem kapelusza a rurkami. Pory za młodu żółtawe, bardzo szybko jednak czerwonawo podbarwione i wreszcie żywoczerwone. Początkowo wybrzuszony trzon później mniej lub bardziej wyciągnięty, wysokości 4-20 cm, grubości 1,5-5 cm. Na jasnożółtym lub pomarańczowożółtym tle pokryty jest wyraźnie czerwoną, rozciągniętą wzdłuż, przeważnie wypukłą siateczką. Łagodny, twardy miąższ jest bladożółty, nabiega czerwono zwykle u podstawy trzonu, często i przy wierzchołku, a szczególnie w chodnikach wygryzionych przez larwy owadów: nie przebarwia się tam tak intensywnie na niebiesko jak w pozostałych częściach.

Wysyp zarodników: oliwkowobrunatny.

Występowanie: szeroko rozpowszechniony w całej Europie, od nizin po wyższe położenia górskie, w lasach liściastych i mieszanych; woli ciepłe grądy na glebach wapiennych. U nas niezbyt częsty. Pojawia się od (maja) lipca do września.

Możliwość popełnienia pomyłki: z borowikiem ceglastoporym (B. eryfhropus) i innymi borowikami o czerwonych porach.

Zastosowanie: grzyb silnie trujący w stanie surowym i termolabilne substancje trujące, które zostają zniszczone przy gotowaniu lub smażeniu. Podczas jedzenia należy unikać picia alkoholu. W niektórych atlasach występuje jako trujący w innych jako jadalny po odpowiednim przyrządzeniu. Grzyb ten jednak zaliczany jest do niejadalnych, a nawet trujących i nie jest zbierany przez grzybiarzy.

Uwagi ogólne: luridus znaczy "płowy, blady".


Borowik szatański

Morfologia: Zwarty kapelusz może osiągać średnicę do 25 cm. Początkowo jest on półkulisty, później poduchowato wypukły, z czasem bardziej spłaszczony i nieregularnie zgięty. Za młodu szarobiaławy, u starszych z tendencją ku barwie ochrowoskórzastej i zielonkawej, często ze strefami brudnoszarymi, tylko rzadko lekko różowo nabiegły. Początkowo pokryty delikatnie zamszowatymi włoskami, później łysieje i wówczas staje się lekko kleiście śluzowaty. Rurki początkowo bladożółte, pod koniec przechodzą w kolor zielonożółty i lekko niebieskozielony. Pory tylko u młodych osobników są żółtawe, bardzo szybko jednak nabiegają czerwonawo i tuż przed całkowitym dojrzeniem stają się zupełnie czerwone. Trzon wysokości 5-12 cm, bardzo często bulwiasta wybrzuszony (4-10 cm); często bywa szerszy niż wyższy, u młodych prawie zupełnie kulisty. Na żółtym tle pokryty jest wyraźną czerwoną, później ponuro krwistoczerwoną siateczką z drobnymi, sześciokątnymi oczkami, która czasami dochodzi aż do żółtawej strefy podstawy. Miąższ białawy, żółty lub jasnoochrowy, przy przełamaniu tylko umiarkowanie błękitniejący i bardzo rzadko barwiący się na kolor czerwonawy. Młode osobniki pachną słabo, starsze po dłuższym leżeniu padliną.

Wysyp zarodników: oliwkowy.

Występowanie: w Polsce od lat nie spotykany. Woli południowe stoki porośnięte lasami bukowymi i dębowymi i pojawia się od lipca do października. Również i ten borowik wart jest, aby go chronić.

Możliwość popełnienia pomyłki: z innymi borowikami o czerwonych porach, na przykład z borowikiem purpurowym (B. rhodoxanfhus), z borowikiem ceglastoporym (B. erythropus), z borowikiem ponurym (fl. luridus). Początkujący za borowika szatańskiego biorą borowika grubotrzonowego (B. calopus), mimo że ten, nawet stary, ma żółte ujścia rurek.

Zastosowanie: grzyb jest trujący i powoduje, szczególnie zjedzony na surowo, ciężkie dolegliwości żołądka i jelit.

Uwagi ogólne: satanas znaczy "szatański".


Gałęziak strojny

Morfologia: Nazwa gatunkowa formosa nie ma nic wspólnego z chińską wyspą, nie wskazuje także na pochodzenie gałęziaka strojnego: słowo to pochodzi z łaciny i znaczy mniej więcej "pięknie ukształtowana". Owocnik może osiągać wysokość 15 (17) cm i średnicę 4-12 cm, przeważnie jednak występują okazy o średnicy 8-10 cm. Z grubego, u podstawy białego pnia środkowego wyrastają koralowato rozgałęzione, gęsto ustawione odgałęzienia podzielone na wierzchołku na dwa lub trzy ząbki mniej więcej tępo zakończone. Trzon ku górze zabarwia się na ochrowożółtawo z różowym podbarwieniem. Rozgałęzienia są łososiowe, na ząbkach mniej lub bardziej żółtawe, a później dojrzałymi zarodnikami zabarwione na kolor ochry. Miąższ biały i wilgotny, nie wodnisty, marmurkowaty, nie zmieniający barwy, bez wyraźnego zapachu, w smaku gorzkawy.

Wysyp zarodników: ochrowożółty.

Występowanie: gałęziak strojny rośnie tylko w lasach liściastych, na glebach wapiennych, częściej pod bukami, gdzie można go znaleźć od lata do jesieni.

Możliwość popełnienia pomyłki: gałęziaka strojnego, przynajmniej młodego, można łatwo rozpoznać po strefowaniu zabarwienia (podstawa biała, rozgałęzienia łososiowe, wierzchołki żółte). Oznaczenie starszych egzemplarzy jest bardzo trudne i nawet specjalistom, oglądającym go pod mikroskopem, sprawia kłopoty. Również trujący gałęziak blady (fl. Mairei) ma blade, podłużnie pomarszczone odgałęzienia, zabarwione na wierzchołkach na kolor czerwonawofioletowawy.

Zastosowanie: grzyb jest trujący, wywołuje silne zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Uwagi ogólne: zbieracze grzybów jadalnych powinni się trzymać podstawowej zasady: gatunki, które mają w trzonie czysty, biały miąższ są trujące, natomiast z miąższem marmurkowatym mogą być jadane, co jednak nie jest wskazane.


Gołąbek wymiotny

Morfologia: Grzyb jest przedstawicielem grupy gołąbków o kapeluszu mniej lub bardziej różowym, cynobrowym lub krwistoczerwonym, ostrych w smaku i z białym wysypem zarodników. Kapelusz jego może mieć średnicę 5-11 cm. Początkowo wypukły, otwiera się tak bardzo, że w środku powstaje lekkie wklęśnięcie. Barwy wahają się między cynobrową a krwistą czerwienią, z czasem blaknące. Skórka gładka, kleista i połyskująca, dobrze dająca się zdzierać. Blaszki szeroko rozstawione, prawie wolne lub przyczepione, zaokrąglone przy trzonie, jednakowej długości i cienkie. Gołąbki wymiotne rozpoznaje się między innymi po jasnej, białej barwie blaszek. Walcowaty trzon grubości 1-2 cm i wysokości do 7 cm jest również biały i tylko rzadko nieco podbarwiony czerwienią. Jest on pełny, z czasem całkiem pusty, łamliwy. Soczysty, biały miąższ pachnie lekko owocowo, w smaku jest bardzo ostry.

Wysyp zarodników: biały.

Występowanie: gołąbek wymiotny rośnie szczególnie chętnie na glebach porośniętych mchami, przy świerkach lub między torfowcami na bagnach wysokich. Pojawia się od lipca do listopada.

Możliwości popełnienia pomyłki: istnieją niektóre odmiany tego gołąbka, które mają tak samo jasne blaszki, mniej lub bardziej biały trzon, bardzo łamliwy miąższ i ostry smak. Przy oznaczaniu pomaga miejsce występowania, np. var. befularum wyrasta koło brzóz.

Zastosowanie: trujący, podobnie jak jego odmiany.

Uwagi ogólne: rodzaj gołąbek (Russula) obejmuje ponad 150 gatunków. Są to grzyby o różnym zabarwieniu kapelusza, blaszkach mniej lub bardziej łamliwych, rzadziej nieco giętkich. Trzony mają gładkie, bez pierścienia i zasnówki, z łatwo łamliwym miąższem.
Emetica znaczy "pobudzająca do wymiotów".


Krowiak podwinięty

Morfologia: Kapelusz 7-5 cm średnicy, u młodych płasko wypukły, następnie rozpostarty, z lekko zagłębionym środkiem. Początkowo brzeg kapelusza jest silnie podwinięty, później zgięty do dołu i często lekko bruzdkowany. Powierzchnia w czasie wilgoci śliska, przy suszy jedwabiście połyskująca i filcowata, w odcieniach oliwkowobrązowym, rdzawobrązowym i czerwonobrązowym. Blaszki żyłkowata połączone rozwidlają się u nasady trzonu i po nim zbiegają, dają się lekko oddzielać od miąższu kapelusza i początkowo mają kolor żółtawy, później bardziej rdzawobrunatny, pod wpływem uszkodzenia barwią się na ciemnobrązowe. Trzon wysokości 5-8 cm i grubości 1-2 cm, mniej lub bardziej walcowaty, często zgięty i niekiedy zaostrzony. Jego powierzchnia, zabarwiona podobnie jak kapelusz, jest często delikatnie oproszona. Żółtawobiały miąższ zabarwia się również na brązowawe, podobnie jak inne części grzyba. Jest on miękki, soczysty, o kwaskowatym zapachu i smaku.

Wysyp zarodników: rdzawoochrowobrunatny.

Występowanie: krowiak podwinięty jest w Europie szeroko rozpowszechniony i wszędzie często spotykany od wybrzeża po wyższe położenia górskie. Owocniki pojawiają się od czerwca do października we wszystkich zbiorowiskach leśnych, w parkach, ogrodach i miejscach porośniętych trawą, jednakże wybiera gleby przynajmniej powierzchniowo kwaśne, piaszczyste; stanowiska zarówno suche, jak wilgotne i zabagnione.

Możliwość popełnienia pomyłki: podobny jest krowiak włóknisty (P. filamenfosus), który jednak jest jaśniej zabarwiony i ma powierzchnię kapelusza pokrytą ciemniejszymi, wrośniętymi lub wciśniętymi łuseczkami. Blaszki nie plamią się lub tylko bardzo słabo.

Zastosowanie: przez długi czas grzyb był uznawany za jadalny, jednakże surowy lub niedostatecznie ugotowany powoduje ciężkie zatrucia. Przy regularnym spożywaniu potrafi wywoływać w organizmie alergiczne reakcje, które mogą nawet prowadzić do śmierci (gotowanie nie usuwa wszystkich trujących substancji).

Uwagi ogólne: involutus znaczy "podwinięty".


Maślanka wiązkowa

Morfologia: Siarkowożółty kapelusz o średnicy do 7 cm, z wyraźnie brązowawym środkiem. Owocnik pojawia się kulisty, szybko jednak staje się płaski. Na brzegu miąższ jest bardzo cienki, skórka całkiem gładka; u niektórych egzemplarzy zachowują się na brzegu żółtawe resztki osłony. Problemy przy określeniu nastręczają blaszki, mają odcień żółtawozielony. Młode są siarkowożółte, później, z powodu wysypu dojrzałych zarodników, stają się oliwkowobrunatne. Są one gęsto ustawione i przyczepione do trzonu. Trzon może dochodzić do wysokości 10 cm. Wrażenie łamliwości podkreśla jego niewielka średnica 0,5-1 cm. Na jego żółtawej skórce, bardzo wysoko u góry, często można zauważyć niewyraźną strefę pierścienia. Przy nacięciu kapelusza ukazuje się siarkowożółty miąższ bardzo gorzki w smaku.

Wysyp zarodników: szarofioletowy.

Występowanie: grzyb pospolity, wyrasta zawsze kępkowo w dużych ilościach na murszejących pniakach drzew iglastych i liściastych. Pojawia się od maja do grudnia.

Możliwość popełnienia pomyłki: z maślanka łagodną (H. capnoides), która jednak nie ma. zielonkawo zabarwionych blaszek i rośnie na drzewach iglastych - i z maślanką ceglastą (H. sublateritium), gorzkim, niejadalnym gatunkiem grzyba z żółtozielonkawą resztką osłony.

Zastosowanie: przez dłuższy czas maślanka wiązkowa miała opinię grzyba niejadalnego. Nowe dane wykazują, że zawiera ona substancje trujące występujące również u muchomora sromotnikowego.

Uwagi ogólne: aby uniknąć nieprzyjemnych pomyłek, należy zapoznać się z innymi, opisami maślanek. Fasciculare oznacza "wiązkowa, pęczkowa".


Muchomor cytrynowy

Morfologia: Kapelusz o średnicy 5-10 cm, bladożółtawy, rzadziej żółtozielonkawy, początkowo półkulisty, później płaski, przeważnie pokryty dużymi, grubymi, żółtawymi łatkami (resztki osłony), z czasem nieco brunatniejącymi. Skórka kapelusza kleiście połyskująca i dająca się ściągać, brzeg kapelusza bez prążków. Blaszki wolne, białawe lub lekko bladożółte, miękkie, gęsto ustawione, o płatkowatym wycięciu. Trzon do 10 cm wysoki (12), 1-1,5 cm gruby i zabarwiony podobnie jak kapelusz, z bladożółtawym, zwisającym, nieprążkowanym pierścieniem. Podstawa trzonu bulwiaste zaokrąglona z wyraźnie zaznaczonym brzegiem. Miąższ biały i miękki. Pachnie charakterystycznie kiełkującymi ziemniakami i jest to ważna cecha odróżniająca od muchomora sromotnikowego i jadowitego.

Wysyp zarodników: biały.

Występowanie: w Polsce pospolity. W Europie Środkowej znajduje się go przeważnie do wysokości 500 m, jednakże rzadko może sięgać aż do 1100 m n.p.m. Podobnie jak muchomor sromotnikowy lubi ciepło, grzybnia nie wytrzymuje silnego i długotrwałego mrozu. Jego siedliskiem są gleby piaszczyste, ubogie w substancje odżywcze, kwaśne. Żyje w symbiozie z różnymi drzewami szpilkowymi i liściastymi, przy czym pod drzewami liściastymi jest rzadziej spotykany. Pojawia się zwykle od sierpnia do listopada.

Możliwość popełnienia pomyłki: przede wszystkim biała forma A. citrina var. alba często bywa mylona z białymi formami muchomora sromotnikowego. Wyraźnie rozróżnialna jest podstawa trzonu: u muchomora sromotnikowego pochwa jest otwarta, a u muchomora cytrynowego z odcinającą się bulwą.

Zastosowanie: grzyb nie jest trujący, nie nadaje się jednak do spożycia ze względu na nieprzyjemny smak.


Muchomor czerwonawy

Morfologia: Kapelusz o średnicy do 15 cm: wówczas jednak jest on szeroko parasolowaty i na brunatnoróżowawym tle ma wiele delikatnych, biatożółtawych lub różowych łatek. Białe blaszki gęsto ułożone i wolne, z czasem zwykle nabierają różowych plam. Trzon do 15 (18) cm wysoki, 1-4 cm szeroki, mięsisty. Początkowo na białym tle wykazuje lekko różowe zabarwienie, które później przechodzi w wyraźnie winnoczerwone, ku podstawie rozszerza się bulwiasta, niekiedy ze słabo wyrażonym brodawkowatym pasem. Kołnierz zwisający, białaworóżowy i silnie bruzdkowany. Nadłamany lub nadcięty miąższ wykazuje zawsze czerwonawe zabarwienie, przede wszystkim przy blaszkach i trzonie.

Wysyp zarodników: biały.

Występowanie: od czerwca/lipca do października. Znajduje się go w lasach liściastych i szpilkowych. Pospolity.

Możliwość popełnienia pomyłki: grzyb bardzo zmienny zarówno pod względem kształtu, jak i zabarwienia. Najważniejszą cechą rozpoznawczą jest różowiejący miąższ i gładka, bulwiasta podstawa trzonu. Mylony często z muchomorem plamistym, który jednak ma kołnierz bez prążków i "skarpetę taternicką", z muchomorem czerwonym, który odróżnia się żółtą strefą pod skórką kapelusza i brodawkowatym pasem na bulwie, z muchomorem twardawym, który pod skórką kapelusza jest szarawy. Początkujący zbieracze na wszelki wypadek powinni być jednak bardzo ostrożni.

Zastosowanie: W stanie surowym trujący. Grzyb ten dość ceniony za granicą jako gatunek jadalny. W Polsce wszędzie traktowany jest jako niejadalny, prawdopodobnie z powodu trudności odróżnienia go od innych silnie trujących muchomorów, np. muchomora czerwonego, lub plamistego. Owocniki tego grzyba zjedzone w stanie surowym są szkodliwe dla zdrowia i powodują objawy zatrucia.

Uwagi ogólne: w literaturze można czasem znaleźć wzmianki o fałszywym muchomorze czerwonawym (A. pseudorubescens), który ma być trujący. Jednakże zarówno sprawa jego występowania, jak i samego istnienia jest niejasna. Rubescens znaczy "czerwieniejący.


Muchomor czerwony

Morfologia: Muchomor czerwony z pewnością należy do grzybów najlepiej znanych w Europie. Rozpoznaje się go już z daleka po pięknym czerwonym lub pomarańczowym kapeluszu pokrytym białymi plamkami. W stadium młodocianym ukazuje się początkowo jako mała, biaława kulka: wkrótce jednak rozwija się kapelusz, biała osłona rozpada na białe płatki, większość z nich pozostaje przyczepiona do powierzchni kapelusza, którego brzeg jest delikatnie prążkowany. Blaszki są zawsze białe, mocno ściśnięte i nie przyrośnięte do trzonu. Trzon biały z bardzo długim, płatowatym, zwisającym pierścieniem. Jak wszystkie grzyby z rodzaju Amanita muchomor czerwony wyrasta z osłony całkowitej, z której jednak można zauważyć tylko pas brodawek na bulwie. Miąższ bez smaku i bez zapachu; pod skórką kapelusza żółtawy.

Wysyp zarodników: biały.

Występowanie: występuje pospolicie w całym kraju, często pod brzozami na glebach kwaśnych, rzadziej w jednorodnych lasach szpilkowych i liściastych. Tworzy owocniki od lipca do października.
Możliwość popełnienia pomyłki: muchomor królewski ma kapelusz umbrowobrunatny.

Zastosowanie: niezależnie od tego, że świadomy zbieracz grzybów powinien pozostawić go w spokoju choćby ze względu na jego piękny wygląd, to muchomor czerwony jest na dodatek również trujący. Wprawdzie nie wywołuje on śmiertelnych następstw, może jednak spowodować ciężkie zatrucie. Grzybowi temu przypisuje się działanie oszałamiające.

Uwagi ogólne: ze względu na nazwę gatunkową grzyba muscaria truciznę nazwano muskaryną, choć w muchomorze czerwonym znajduje się ona w niewielkiej ilości.


Muchomor jadowity

Morfologia: Kapelusza 3-7 cm średnicy, stożkowaty, z czasem niekiedy płasko wysklepiony lub płaski, biały z lekkim kremowym zabarwieniem, przy wilgoci kleisty, gdy suchy - połyskuje matowo. Blaszki wolne i białe, gęsto ustawione. Trzon do 15 cm wysoki i 1-1,5 cm grubości, biały, często łukowato zgięty, twardy, łamliwy, o włóknistej powierzchni, ze zwisającym, skórzastym i krótkotrwałym pierścieniem. Trzon wystaje z przylegającej często, obwisłej pochwy. Bulwowata podstawa z otwartą pochwą często tkwi głęboko w podłożu. Miąższ biały, delikatny, ma nieco nieprzyjemny zapach.

Wysyp zarodników: biały.

Występowanie: pospolity, występuje w lasach szpilkowych, rzadziej liściastych. Pojawia się od czerwca do września (października).

Możliwość popełnienia pomyłki: według niektórych mikologów istnieje jeszcze jeden podobny, biały gatunek: muchomor wiosenny A. verna (Buli. ex Fr.) Pers. ex Vitt. Ma on pierścień biały, bez bruzdek, a pozostałe cechy jak u muchomora sromotnikowego. Lubi ciepło, czasami pojawia się wiosną. Szczególnie chętnie rośnie pod dębami, częstszy w Europie Południowej. Również jest śmiertelnie trujący. Przez nieuważnych zbieraczy grzybów może być mylony z młodymi pieczarkami. Jednakże charakterystyczna forma kapelusza, czysto białe blaszki, podstawa trzonu z przylegającą przeważnie pochwą i barwą wysypu zarodników są wyraźnymi cechami różnicującymi.

Zastosowanie: śmiertelnie trujący, podobnie jak muchomor sromotnikowy.

Uwagi ogólne: do tej pory do rodzaju Amanita, muchomory, zaliczono około 35 gatunków. Mają one osłonę całkowitą i z reguły osłonę częściową z wyjątkiem muchomora mglejarki, który nie ma pierścienia ani kołnierza


Zdjęcia pochodzą ze strony "Galeria grzybów", natomiast opisy ze strony "wybór grzybów". (www.kki.pl/zenit/grzyby_spyt/ oraz http://www.grzyby.pl/)

Wyszukał Miętus


Komentarze:

wedkoholik
Może sieje herezje, ale olszówka to naprawdę smaczny grzybek.

Komentować mogą wyłącznie zarejestrowani użytkownicy